Box 3 en de kostprijsadministratie vanaf 2028

Wat box 3 nu is

Box 3 is het deel van de inkomstenbelasting dat over je spaargeld en beleggingen gaat. De Belastingdienst kijkt daarbij niet naar wat je vermogen echt opleverde, maar rekent met een vast percentage per soort bezitting: voor 2025 is dat 1,37% voor banktegoeden en 5,88% voor overige bezittingen, waaronder beleggingen, ook in een jaar waarin je beleggingen dalen. Wie boven het heffingsvrij vermogen uitkomt (€57.684 per persoon in 2025), betaalt over het bedachte rendement op het deel daarboven 36% belasting.

De Hoge Raad en het tegenbewijs

Dat bedachte rendement wringt zodra je echte rendement lager uitvalt. Op 6 juni 2024 oordeelde de Hoge Raad dat box 3 dan nog steeds in strijd is met het discriminatieverbod en het eigendomsrecht uit de verdragen. Ligt je werkelijke rendement lager dan het forfaitaire, dan mag alleen het werkelijke rendement worden belast. Hoe klein het verschil is, maakt niet uit.

Die route heet het tegenbewijs: je laat zelf zien wat je vermogen werkelijk opleverde. De Belastingdienst rekent dan beide varianten uit en gebruikt het bedrag dat voor jou het voordeligst is. Doorgeven is niet verplicht.

Twee regels verrassen veel mensen. Bij het werkelijke rendement geldt geen heffingsvrij vermogen, en het gaat om je hele box 3-vermogen, dus ook je spaargeld en bijvoorbeeld een tweede woning. Een verlies op je beleggingen kan zo wegvallen tegen rente of een waardestijging elders. Komt het totaal onder nul uit, dan telt het als nul, en een verlies schuift niet door naar een ander jaar.

De formule in gewone taal

Voor een beleggingsrekening komt het werkelijke rendement neer op één regel:

eindwaarde min beginwaarde, min wat je erin stortte, plus wat je eruit haalde

De beginwaarde is de waarde op 1 januari, de eindwaarde die aan het eind van het jaar. Stortingen gaan eraf, omdat dat geld geen rendement is maar gewoon van je betaalrekening kwam. Onttrekkingen gaan erbij, omdat dat geld wel in de pot zat voordat het eruit ging.

Een voorbeeld met ronde getallen: een rekening staat op 1 januari op €40.000 en op 31 december op €43.000. Er is dat jaar €5.000 gestort en niets opgenomen. Het werkelijke rendement is dan €43.000 min €40.000 min €5.000, dus €2.000 negatief. De rekening groeide, maar alleen door eigen geld.

Dividend dat op de rekening blijft staan, zit al in de eindwaarde en telt dus niet nog een keer mee. Kosten, zoals transactiekosten, zijn niet aftrekbaar. Alleen rente op een schuld in box 3 mag eraf.

Welke jaren, welke termijnen

Voor 2021 tot en met 2024 geef je het werkelijke rendement door met het online formulier Opgaaf werkelijk rendement in Mijn Belastingdienst, en daarvoor hoef je niet op een brief te wachten. Voor 2021 noemt de Belastingdienst een harde datum: het formulier moet uiterlijk op 31 december 2026 binnen zijn. Voor 2022 tot en met 2024 noemt de Belastingdienst op de formulierpagina geen termijn.

Voor 2017 tot en met 2020 kan het alleen als je voor dat jaar een brief kreeg. Vanaf belastingjaar 2025 is er geen apart formulier meer: de aangifte inkomstenbelasting vraagt zelf of je je werkelijke rendement wilt doorgeven, zodra je boven het heffingsvrij vermogen uitkomt.

Wat er vanaf 2028 op tafel ligt

Het kabinet wil van het bedachte rendement af. Op 12 februari 2026 nam de Tweede Kamer de Wet werkelijk rendement box 3 aan. Die belast in de kern elk jaar de waardeverandering van je beleggingen, ook als je niets verkoopt. De Eerste Kamer hield de stemming op 30 juni 2026 aan, in afwachting van een aanpassing die het kabinet had aangekondigd.

Die aanpassing, een novelle, gaat een andere kant op. Het kabinet wil vanaf 1 januari 2028 alle financiële instrumenten onder een vermogenswinstbelasting brengen: aandelen, obligaties, opties en rechten van deelneming in beleggingsinstellingen, waar beleggingsfondsen onder vallen. Belasting over koerswinst betaal je dan pas als je verkoopt. Spaargeld, crypto en een aantal andere bezittingen blijven voorlopig onder de jaarlijkse heffing, met 2030 als vroegste moment om ook die om te zetten. Wat je op 1 januari 2028 al bezit, krijgt de waarde van die dag als aankoopprijs, zodat koerswinst van daarvoor buiten de nieuwe belasting valt.

Voor wie bij DEGIRO belegt, betekent dat een kostprijsadministratie: per positie wordt bijgehouden wat je ervoor betaalde. Koop je hetzelfde fonds in maart en in oktober, en verkoop je jaren later een deel, dan hangt de belasting af van wat die stukken kostten. Volgens het kabinet kunnen banken in het eerste jaar nog niet alle gegevens voor de vooraf ingevulde aangifte aanleveren, en kunnen meer mensen dan gevraagd worden die zelf aan te leveren.

De stand op 25 oktober 2026: dit is een voorstel, geen wet. Het kabinet vroeg de Raad van State met spoed om advies over de novelle. De commissie Financiën van de Eerste Kamer stemde op 13 oktober 2026 voorlopig in met de route en wacht de behandeling in de Tweede Kamer af. Voor invoering per 2028 moeten de wet en de novelle vóór 31 december 2026 door beide Kamers zijn, wat het kabinet zelf een ambitieus tijdpad noemt. Hoe de kostprijs precies wordt berekend, bijvoorbeeld met een gemiddelde aankoopprijs, staat nog niet vast.

Wat je nu al kunt doen

Of de vermogenswinstbelasting er in 2028 komt of later, twee dingen worden er niet moeilijker van als je ze nu al bewaart.

Het eerste zijn je transacties. DEGIRO laat je je rekeningoverzicht en je transacties exporteren als bestand. Daarin staat wat je wanneer kocht en verkocht, en tegen welke prijs, precies het materiaal waar een kostprijsadministratie op draait. Een eigen kopie per jaar maakt je niet afhankelijk van wat er later nog te downloaden valt.

Het tweede is je waarde per 1 januari. Die staat in het jaaroverzicht van DEGIRO. Zolang het huidige stelsel geldt, is dat de beginwaarde uit de formule hierboven. Onder het voorstel wordt de waarde per 1 januari 2028 bovendien de aankoopprijs van alles wat je dan bezit.

Op nlbelegt kun je dit uit je DEGIRO-export laten uitrekenen, en het bestand blijft in je browser. Bekijk een voorbeeldverslag. Het is een rekenhulp, geen aangifte.

Wat je vandaag bewaart, hoef je in 2029 niet meer te zoeken.